Rối loạn nhịp sinh học giấc ngủ

     

Ngủ đứng địa chỉ thứ nhị trong “tứ khoái”. Giấc ngủ cũng chính là vấn đề đặc trưng của sức khỏe, liên hệ mật thiết với việc ổn định của nhịp sinh học ngày đêm vì chưng “đồng hồ cơ thể” điều hành.

Bạn đang xem: Rối loạn nhịp sinh học giấc ngủ

Đồng hồ nước sinh học quản lý giấc ngủ thế nào? vị sao xôn xao lại tạo mất ngủ? với “Chỉnh” lại đồng hồ khung hình khi bị rối loạn như thế nào?

*

Nhịp đêm ngày và đồng hồ đeo tay sinh học

Có bốn nhịp sinh học (1) nhịp đêm ngày (circadian rhythm) chu kỳ 24 giờ bao gồm nhịp điệu sinh lý và hành vi như ngủ; (2) tiết điệu ngày (diurnal rhythm) nhịp sinh học nhất quán ngày với đêm; (3) nhịp sinh học tập ngắn (ultradian rhythm) ngắn và tần suất cao nhịp ngày đêm; (4) nhịp sinh học nhiều năm (infradian rhythm) dài ra hơn nữa 24 giờ, như chu kỳ luân hồi kinh nguyệt.

Nhịp sinh học sớm hôm là quan trọng nhất điều hành chuyển động trong 24 giờ đồng hồ của cơ thể, chi phối các quy trình sinh hóa, sinh lý, hành động của cơ thể như ngủ, thức, ẩm thực và kiểm soát và điều chỉnh nhiệt độ cơ thể. Nhịp sớm hôm này được quản lý nhờ một đồng hồ sinh học (body biologic clock) bao gồm hai nhóm tế bào thần tởm (neuron) sinh sống hệ trung khu thần kinh là (1) các neuron của nhân bên trên giao thoa thị giác (suprachiasmatic nucleus) nằm ở vị trí vùng bên dưới đồi (hypothalamus) cùng (2) các neuron làm việc nhân đáy não. Các tế bào thần kinh này còn có liên quan mang lại giấc ngủ sâu, sự mệt mỏi thể xác và giấc ngủ mắt chuyển động nhanh (rapid eye movement, REM). Khi những neurron tương quan đến giấc ngủ REM bị mất đồng bộ, bé người sẽ bị rối loạn, khó hay mất ngủ.

Tổng quan liêu về giấc ngủ

Một giấc ngủ bình thường có 4 giai đoạn: (1) Ngủ mắt ko rung1 (non-rapid eye movement, NREM1) là giai đoạn bắt đầu vào giấc ngủ, và rất có thể coi là quy trình ngủ không nhiều nhất. Giai đoạn này ngắn khoảng chừng 5-10 phút, được coi là chuyển tiếp thân trạng thái tỉnh và trạng thái ngủ. Não bộ sản sinh sóng theta biên chiều cao tần số thấp; (2) Ngủ mắt không rung 2 (NREM 2) kéo dài khoảng 20 phút. Bắt đầu giảm nhấn thức môi trường xung quanh xung quanh, giảm thân nhiệt. Nhịp thở cùng nhịp tim đầy đủ hơn. Não sản sinh sản phẩm loạt các các lần sóng não bao gồm nhịp nhanh; (3) Ngủ mắt không rung 3 (NREM 3) Đây cũng là giai đoạn chuyển tiếp thân ngủ nông và ngủ sâu. Cơ thể bước đầu có sự giãn lỏng cơ bắp, bớt huyết áp, nhịp thở. Ngon giấc bắt đầu.

Trong suốt quy trình này, con fan giảm làm phản ứng với giờ đồng hồ ồn, tác động ảnh hưởng từ môi trường xung quanh xung quanh. Hôm nay não sản sinh những sóng delta, nên tiến trình này có cách gọi khác là giấc ngủ delta. Các nghiên cứu trước đây cũng chỉ ra rằng, tè dầm, mộng du thường xảy ra trong quy trình ngủ sâu này; với (4) Ngủ mắt rung nhanh (REM). Đây là giai đoạn não vận động tích cực hơn. Mắt vận động nhanh, cơ thể thả lỏng và trở đề nghị bất động. Các giấc mơ xuất hiện. Giấc mộng REM có cách gọi khác là giấc ngủ trái nghịch (paradoxical sleep) vị não và các hệ cơ sở khác hoạt động nhiều hơn, vào khi những cơ lại thả lỏng và hầu như chấm dứt hoạt động.

Cần giữ ý, giấc ngủ không tiến triển theo sản phẩm tự các giai đoạn 1,2,3,4. Thông thường, giấc ngủ bước đầu giai đoạn 1 cùng tiến triển vào tiến độ 2 cùng 3; mà lại khi vẫn ngủ ở tiến trình 3 nó lại quay giai đoạn 2 trước lúc đi vào REM, với khi REM kết thúc, cơ thể lại trở về giai đoạn 2. Chu kỳ luân hồi ngủ như vậy được lập đi lập lại 4-5 lần trong một đêm.

Bốn loại rối loạn giấc ngủ

* Mất ngủ (insomnia) ko ngủ ngon ban đêm. Nguyên nhân thường là stress, lo lắng, phiền muộn, sức khoẻ kém, uống trà, cà phê, thứ uống bao gồm gas trước khi ngủ…

* ngưng thở lúc ngủ (sleep apnea) nhịp thở của chúng ta bị tạm dừng giây lát tạo thức giấc. Dù tín đồ bị hội triệu chứng ngưng thở khi ngủ thường không nhớ, không nhận thức được, tuy nhiên nó tác động lớn đến quality giấc ngủ, làm mệt mỏi, kiệt sức vào ngày hôm sau.

* Hội bệnh chân không im (restless legs syndrome RLS) chân tay tiếp tục cử động trong những khi ngủ vào ban đêm làm trằn trọc, suy nghĩ, không dễ chịu hay nhức nhức cạnh tranh chịu.

* hội chứng ủ rũ (narcolepsy) rối loạn giấc ngủ đêm hôm khiến cảm thấy ai oán ngủ ban ngày. Fan bị triệu chứng ủ rũ thường sẽ có những cơn bi lụy ngủ ập đến ngay cả khi mình đã nói chuyện, học tập tập, thao tác làm việc hoặc lái xe.

Tuyến tùng, melatonin với giấc ngủ

Tuyến tùng, pineal gland, epihysis, được lấy tên vì có hình dáng như trái tùng (pinecone shape), nằm ở trung não.

Xem thêm: Tiêu Chuẩn Thiết Kế Nhà Vệ Sinh Trường Tiểu Học Chuẩn Quốc Gia

Tuyến tùng chứa hầu hết là tế bào pinealocytes, là các neuron chế ngày tiết hóc-mon melatonin, và những tế bào thần tởm đệm, neuron cung cấp và truyền thông media tới những neuron khác. Vì tất cả vai trò quan trọng đặc biệt trong buổi giao lưu của đồng hồ nước sinh học cùng với giấc ngủ, cơn cơn mơ nên tuyến tùng được mệnh danh là “con mắt trang bị ba” (the third eye), có contact với thần học cùng sự tập trung, và triết gia fan Pháp Rene Descartes nhận định rằng linh hồn nhỏ người nằm ở vị trí tuyến tùng.

*

Hóc-môn melatonin chế ngày tiết từ con đường tùng là khóa xe của đồng hồ khung hình điều hành những nhịp sinh học của khung người như thức, ngủ, mệt, mỏi, nhịp thở, tần số tim, nhu rượu cồn ruột…trong ngày. Lượng melatonin được sinh tổng hợp phần trăm nghịch cùng với lượng tia nắng con bạn tiếp xúc: melatonin được sinh tổng hợp đôi lúc trời tối. Do bao gồm vai trò đặc trưng trong giấc ngủ, nhiều lương y có cho bổ sung bổ sung melatonin như là thuốc, thực phẩm chức năng hỗ trợ giấc ngủ "tự nhiên".

Tuyến tùng còn có tính năng trên (1) chuyển hóa xương. Thanh nữ mãn kinh do tuyến tùng suy yếu dễ dẫn đến loãng xương hơn tín đồ trẻ. Đã có nghiên cứu bổ sung cập nhật melatonin uống để kháng loãng xương sau mãn kinh, (2) sức khoẻ tinh thần. Thiếu ngủ có thể gây ra hoặc tồi tàn hơn một trong những bệnh tinh thần và trái lại rối loạn tâm thần cũng hoàn toàn có thể làm nặng nề ngủ. Các nhà phân tích cho rằng sự chuyển đổi chế máu melatonin là tại sao gây ra những náo loạn tâm thần liên quan đến tiếp cận ánh sáng, mùa thời tiết; (3) Ảnh hưởng lên chức năng sinh dục. Melatonin tác dụng trên năng lực chế tiết các hóc-môn hướng sinh dục của con đường yên điều chỉnh sự cải tiến và phát triển của phòng trứng, tinh hoàn và các công dụng sinh dục khác ví như rụng trứng, tởm nguyệt; (4) Định vị không gian, tư thế. Hội chứng jet lag khi đi máy bay là do náo loạn tuyến tùng.

Bốn bước định hình giấc ngủ

GS Mark Wu, ĐH Harvard, chuyên gia thần kinh cho rằng giấc ngủ chịu ảnh hưởng của gene di truyền, môi trường xung quanh sống với thói quen của con người vì vậy có tính cá biệt. Theo GS Charles Czeisler, khoa Y ĐH Harvard, ánh sáng tự nhiên và thoải mái của môi trường sống vẫn điều hòa bài toán chế máu melatonin, hóc-môn “điều tiết” chuyện thức-ngủ. Bởi thế, con tín đồ thường dậy sớm ngày hè do khía cạnh trời mọc sớm hơn từng mùa khác vào năm.

Theo GS Helene Emsellem, để chỉnh lại đồng hồ sinh học, bình ổn giấc ngủ cần lưu ý bốn cách sau: (1) thức dậy buổi sáng vào một trong những giờ một mực suốt cả tuần, kể một ngày dài nghỉ, (2) Khi đã thức thì bắt buộc tránh láng tối bằng phương pháp bật đèn sáng, đứng lên ngay với đặt chân xuống sàn nhà. Tốt nhất nên dạo cỗ hoặc bằng hữu dục ko kể trời, (3) sinh sản điều kiện để sở hữu giấc ngủ ổn định: không sử dụng những chất kích mê say (trà, cà phê, rượu, thuốc lá…), ko họat động thể lực với độ mạnh cao, tắt tivi, internet, điện thoại, rất có thể nghe những bạn dạng nhạc du dương, êm ái…và (4) vào vài trường hợp, có thể dùng melatonin cùng chất tương tự theo đúng chỉ dẫn của chưng sĩ chăm khoa.

Thay lời kết

Ngủ đứng địa điểm thứ nhì trong “tứ khoái”. Giấc ngủ cũng là vấn đề đặc biệt của mức độ khỏe, liên hệ mật thiết với sự ổn định của nhịp sinh học ngày đêm vì “đồng hồ cơ thể” điều hành. Náo loạn giấc ngủ, quan trọng mất ngủ là 1 trong vấn đề y học béo hiện nay. Hiệp hội cộng đồng Ngủ Hoa Kỳ (American Sleep Association) report rằng khoảng tầm 40% fan Mỹ trong độ tuổi từ đôi mươi đến 59 đều phải sở hữu vài lần mất ngủ, và có đến 100.000 trường thích hợp tử vong xảy ra mỗi năm tại những bệnh viện vì những sai sót về y tế vày thiếu ngủ.

Dù họ vẫn chưa chắc chắn hết tất cả mọi thiết bị về giấc ngủ, nhưng mà về cơ phiên bản nắm được rằng chức năng “đồng hồ ngủ” của cơ thể chịu ảnh hưởng kết hòa hợp (1) một là những tín hiệu phía bên ngoài (ánh bình minh, hoàng hôn, ánh sáng nhân tao với nhiệt độ), (2) hai là những tín hiệu nội bộ (như hóc môn, chất truyền dẫn thần kinh với gen di truyền) cùng (3) cha là các thói quen, hành động (như trì hoãn cường độ ngủ hoặc là mức độ sinh hoạt, vận động). Khi đồng hồ thời trang thức/ngủ này bị mất đồng bộ, ví dụ vày đi du ngoạn (jet lag), làm việc về đêm, stress, tăng ca, xôn xao nội máu … chúng ta có thể “chỉnh lại” (reset) theo chính sách thừa lấy bớt và thiếu thốn thì bù vào.

Giải Nobel Y sinh học 2017 được trao cho tía nhà công nghệ Jeffrey C. Hall, Michael Rosbash cùng Michael W. Young vì những mày mò về qui định phân tử tinh chỉnh nhịp sinh học ngày đêm. Nhờ khám phá về nhịp sinh học ngày đêm, đồng hồ đeo tay sinh học tập này chúng ta hiểu được bí ẩn: nguyên nhân con fan cần ngủ? lý do giấc ngủ lại diễn ra? và giải pháp chỉnh lý đồng hồ thời trang sinh học tập khi bị “chạy sai”.

TS.BS TRẦN BÁ THOẠI

Uỷ viên BCH Hội NỘI TIẾT VIỆT NAM

TÀI LIỆU THAM KHẢO

<1> Đồng hồ sinh học và giải Nobel y học 2017

https://dantri.com.vn/suc-khoe/dong-ho-sinh-hoc-va-giai-nobel-y-hoc-2017-20171006071326073.htm

<2>What Are Biological Rhythms?

https://www.healthline.com/health/biological-rhythms

<3> Biological Rhythms as a Basis for Mood Disorders

https://www.personalityresearch.org/papers/marino.html

<4> Biopsychology: Biological Rhythms – Circadian Rhythms

https://www.tutor2u.net/psychology/reference/biopsychology-biological-rhythms-circadian-rhythms

<5> How sleep works- Sleep-wake homeostasis

https://www.howsleepworks.com/how_homeostasis.html

<6>What is the pineal gland?

https://www.medicalnewstoday.com/articles/319882.php

<7> Melatonin: Uses, side effects, and warnings

https://www.medicalnewstoday.com/articles/232138.php?sr

<8> Jet lag và sleep

https://sleepfoundation.org/sleep-topics/jet-lag-and-sleep

<9> Sleep & sleep disturbances: biological basis and clinical implications.

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17364142

<10> Sleep-wake cycle: why it’s vital lớn watch your biological clock

https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2016/may/01/watch-your-biological-clock-vital-health-tips